Thành công bất ngờ tại phòng vé của Black Panther cũng như việc cụm từ “afrofuturism” trở thành từ khóa được săn lùng nhiều nhất trên MXH trong tuần rồi đã thay đổi cách nhìn của khán giả về dòng phim siêu anh hùng.

Bộ phim cũng chứng minh một điều: những phần tiếp theo của phim nhượng quyền thương mại hoàn toàn có thể vượt qua khuôn khổ đã bị áp đặt trước đó để trở thành một tác phẩm thú vị hấp dẫn.

Không chỉ có Black Panther, những tác phẩm được ra mắt vào năm 2017 như Star Wars: The Last Jedi của Rian Johnson, Thor: Ragnarok của Taika Waititi, Wonder Woman của Patty Jenkins, Logan của James Mangoldis là những ví dụ minh chứng trào lưu mới này tại Hollywood: các bom tấn nghệ thuật.

Mỗi phim kể trên, theo cách riêng đều mang cá tính riêng không thể nhầm lẫn của mỗi đạo diễn. Ở Black Panther chúng ta được nghe một câu chuyện về khám phá danh tính và tính đại diện, The Last Jedi mang đến một sự pha trộn nhiều thể loại và tinh thần mới lạ chưa từng thấy ở các phim Star Wars trước. Wonder Woman mang đến thông điệp rõ ràng và tích cực về sự tự do, Thor: Ragnarok hài hước, khác hẳn với sự nhàm chám của hai phần phim trước đó về anh thần tóc dài suôn mượt. Logan là khúc tráng ca bi thương kết lại cuộc đời của Wolverine. Mỗi tác phẩm kể trên tự thân đều giành được sự ủng hộ của phòng vé cũng như khán giả và các nhà phê bình.

Nhìn chung, đây có thể xem như sự chiến thắng trong cuộc chiến dai dẳng hai phạm trù: tính nghệ thuật và thị trường, giữa những biểu hiện cá nhân của nhà làm phim với những gì mà một sản phẩm thương mại quan tâm. Điều mà đã xảy ra những cuộc tranh luận không hồi kết nhiều năm nay giữa những đạo diễn và nhà sản xuất trong việc cố gắng biến mỗi phim thành một sản phẩm độc lập và có chỗ đứng rõ ràng hơn là một tập khác trong series.

Sự xuất hiện của các “tướng lĩnh” như chủ tịch Kenvin Feige của Marvel, đồng chủ tịch Kathleen Kennedy của Lucasfilm trong vai trò vừa là nhà sản xuất, giám đốc sản xuất, điều phối bấy lâu nay được nhìn nhận như một cách bảo đảm “tone” chung từ phim này đến phim khác trong chuỗi thương hiệu.

Nhưng khi Edgar Wright (Baby Driver, Scott Pilgrim vs. the World) từ bỏ ghế đạo diễn của Ant-Man trước khi phim tiến hành sản xuất vào năm 2014, đây là hồi chuông đầu tiên để giới truyền thông nhận biết về câu chuyện này. Các studio có xu hướng tìm kiếm các đạo diễn trẻ có tư duy thú vị để “làm mới” các phim của mình. Nhưng trong quá trình đó, họ được thỏa sức vẫy vùng tới đâu lại là vấn đề khác. Thế là các nhà làm phim này phải lựa chọn: hoặc xuôi lòng chiều theo ý các ông lớn, hoặc ra đi vì “bất đồng sáng tạo”.

Và càng ngày, các cuộc chia tay vì “bất đồng sáng tạo” càng nhiều. Không chỉ với các đạo diễn trẻ, những tên tuổi lớn hơn như bộ đôi nhà làm phim Chris Miller và Phil Lord cũng đã rời Solo: A Star Wars Story dù đã nhúng tay vào quá trình sản xuất được một thời gian khá dài. Disney và LucasFilm chỉ định Ron Haward (Apollo 13, ABeautiful Mind) tiếp quản với 80% nội dung là mới hoàn toàn. Đạo diễn Colin Trevorrow của Jurassic World thì đã rút khỏi dự án Star Wars Episode IX sắp tới.

Một trong những lời phàn nàn phổ biến nhất hiện nay là những bộ phim siêu anh hùng tập hợp như Avengers: Age of Ultron hay Justice League ngoài việc khoe mẽ sự hoành tráng khi hàng loạt siêu anh hùng cùng chung tay góp sức vì một nhiệm vụ chung thì khá nhạt.

Nhưng những bộ phim giới thiệu một siêu anh hùng riêng lẻ như Wonder Woman, Black Panther đã giải quyết được vấn đề này. Các đạo diễn đã dám vượt ra khuôn khổ. Đây là một sự thúc đẩy đáng ngạc nhiên, bộ phim mang dấu ấn sáng tạo và cá tính của nhà làm phim trong việc kể chuyện hơn là cố gắng hòa hợp trong tông màu sắc chung của mỗi hãng phim siêu anh hùng cụ thể là DC và Marvel. Đó là lý do tại sao khiến tác phẩm của họ đứng vững và có sức hấp dẫn riêng.

Đầu tiên, các phản diện giờ đây đã cá tính hơn. Không còn đi vào lối mòn của những kẻ chỉ biết tàn phá thế giới mà không có mục đích cụ thể, Black Panther mang đến một Erik Killmonger thú vị. Hắn giành ngôi báu không phải vì lòng tham của bản thân mà với mục đích cao cả: chia sẻ sức mạnh của Wakanda đến các đất nước anh em da màu trên khắp thế giới. Hắn muốnđòi lại công bằng cho chủng tộc mình, đặc biệt là những tổ tiên xưa từng ở thân phận nô lệ.

Trong The Last Jedi, chúng ta hiểu lý do thực sự khiến Kylo Ren ngả hẳn về phía Dark Side chính vì người thầy, người cậu mà hắn hết mực tôn kính là Luke Skywalker đã “thấy” tương lai Kylo sở hữu thần lực mạnh mẽ tới đâu. Ông vung gươm toan xử lý hắn vì hông có niềm tin là thế hệ kế cận sẽ vượt qua được sự đấu tranh giữa hai phe bóng tối và ánh sáng.

Thứ hai, các nhà làm phim đã hiểu ra rằng việc kể một câu chuyện nhiều tầng lớp hơn thực sự mang đến hiệu quả.

Trong cảnh cuối của The Last Jedi, phi thuyền của phe Kháng Chiến do phó đô đốc Vice Admiral Holdo chỉ huy đã lao thẳng vào chiến hạm Star Destroyer với vận tốc ánh sáng. Mục đích là để các tàu vận chuyển thoát khỏi sự truy đuổi của Tổ chức thứ nhất.

Hình ảnh phơi sáng toàn màn hình, nhạc nền biến mất để lại một sự im lặng đáng sợ đã tạo ra khoảnh khắc mà sự hủy diệt, sự sống, hy vọng, sự hy sinh xuất hiện cùng một lúc. Đây là khoảnh khắc xúc động, nhưng hơn thế còn là sự táo bạo chưa từng thấy ở các phần phim Star Wars tiền nhiệm, khiến tác phẩm của đạo diễn Rian Johnson trở nên đặc biệt.

Tương tự như vậy, trong Black Panther chính là cảm hứng “afrofuturism”. Theo phóng viên Wallace của tờ New York Times magazine, có thể hiểu “afrofuturism” không chỉ là ý tưởng mà những người da màu sẽ sở hữu công nghệ khoa học trong tương lai mà còn có thể du hành vũ trụ. Tương lai không còn là cuộc đua của những quốc gia khác nhau thuộc chủng tộc da trắng thượng đẳng. Người da màu hoàn toàn có thể tham gia cuộc đua này và vươn lên dẫn đầu.

Thật thế, trong Black Panther thì vượt qua những cánh đồng trù phú, qua lớp vỏ của một “đất nước nông nghiệp với ngành chăn thả da súc và ngành dệt” thì khán giả được chiêm ngưỡng điều gì? Sức mạnh từ vibranium khiến Wakanda trở thành cường quốc hùng mạnh. Những cảnh quay khoe trọn vẻ đẹp từ trên cao, những tòa nhà chọc trời, những đường ray hiện đại của tàu vận chuyển vibranium khiến hình ảnh Wakanda trong Black Panther đẹp và hoành tráng không hề kém cạnh các địa điểm của phim khoa học viễn tưởng khác.

Tất cả các điều vừa kể trên đã chứng tỏ: tư duy làm phim thuộc franchise đang thoáng ra rất nhiều và chúng ta sẽ có nhiều điều để mong đợi hơn nữa trong tương lai.

Có rất nhiều dự án đang được phát triển, từ các phim thuộc chuỗi Avengers, Star Wars, X-men, DC và rất nhiều cơ hội khác cho những đạo diễn tiếp tục khẳng định mình. Thậm chính James Bond cũng đang nỗ lực chuyển mình khi vời Danny Boyle – đạo diễn của Triệu Phú Khu Ổ Chuột tham gia vào cuộc phiêu lưu.

Mặc dù chưa có nhiều kinh nghiệm trong dòng phim điệp viên nhưng hành trình làm đạo diễn và tham gia sản xuất hàng loạt phim tên tuổi như 28 Year Laters, 127 Hours, Steve Job,… của ông sẽ khá hữu ích.

Với những nhà làm phim như Coogler và Rian Johnson, Patty Jenkins, Taika Waititi và đồng sự; họ đã phá vỡ con đường mòn: vẫn đảm bảo một số quy chuẩn của dòng phim và thương hiệu nhưng cũng mang đến những dấu ấn sáng tạo của riêng mình. Và hi vọng họ sẽ được cổ vũ để làm điều này thường xuyên hơn để thu hẹp hơn nữa khoảng cách giữa phim nghệ thuật và phim thị trường đương đại.

Chuyển ngữ từ bài gốc thuộc Latimes