Nếu phải lựa chọn một phim period drama (kiểu phim có bối cảnh lịch sử xác định) xuất sắc nhất năm nay thì chắc chắn The Shape of Water là ứng cử viên danh giá không phải bàn cãi.

Thật kỳ lạ khi một phim có thể loại Fantasy (kỳ ảo) lại được xây dựng trên một bối cảnh thời gian và địa điểm hết sức cụ thể. Thực ra sự kết hợp này không hề mới với Guillermo del Toro. Trong các bộ phim trước đây mà tiêu biểu là Pan’s Labyrinth, ông đã trổ tài pha trộn khéo léo thực tế và ảo tưởng trong một tác phẩm khiến người ta phải ngẫm nghĩ về ranh giới giữa hai điều này. Và The Shape of Water tiếp tục là một tác phẩm như thế.

Năm 1962 của Guillermo del Toro

Địa điểm và thời điểm mà Guillermo del Toro lựa chọn cho câu chuyện của The Shape of Water là thành phố Baltimore, Mỹ vào năm 1962. Bối cảnh này được ông thể hiện rõ rệt qua nhiều chi tiết trong tác phẩm mà không cần phải quá tinh ý mới có thể nhận ra.

Trong cảnh nhân vật Strickland đi mua sắm, chiếc xe Cadillac có biển số ghi năm 1962.

Cảnh chiếc xe cứu hỏa hú còi tiến về đám cháy phía xa ở ngay đầu phim nhắc về các vụ hỏa hoạn lan rộng tại nhiều thành phố Mỹ hồi đầu thế kỷ 19 do phát triển xây dựng quá nhanh.

Bối cảnh quá cụ thể cho một bộ phim không dựa trên bất cứ sự kiện lịch sử có thật nào là một lựa chọn khá lạ lùng. Lạ lùng đến nỗi nó thúc giục khán giả phải đào sâu tìm tòi xem del Toro muốn nói với chúng ta điều gì qua lựa chọn đó.

Vậy thế giới đã trải qua những điều gì vào năm 1962?

Năm 1962 đánh dấu đỉnh điểm của căng thẳng chiến tranh lạnh Nga-Mỹ và cũng là dấu mốc quan trọng trong Kỷ nguyên vũ trụ (Space Age) gây ảnh hưởng mạnh mẽ lên văn hóa Mỹ.

Trước đó, người Nga đã làm người Mỹ vuốt mặt không kịp khi năm 1957, họ phóng Sputnik 2 mang theo chú chó Laika – sinh vật sống đầu tiên lên vũ trụ; người Mỹ vẫn nghĩ cuộc chạy đua vào không gian chỉ như một trò đùa. 4 năm sau, Nga đưa Yuri Gagarin lên quỹ đạotàu Phương Đông 1 thì khi này xứ cờ Hoa mới bàng hoàng nhận ra đối thủ đã đi trước họ một bước.

Để chạy đua với Nga, Mỹ gấp rút dùng mọi phương pháp để rút ngắn khoảng cách trong cuộc chạy đua mang tính lịch sử của nhân loại. Câu chuyện của The Shape of Water xảy ra ngay chính tại thời điểm này.

Ngày 20/02/1962, người Mỹ đầu tiên đi vào không gian. Ngày 12/9/1962, Tổng thống Kennedy đã có bài phát biểu hùng hồn nhằm hiệu triệu lòng dân: “Chúng ta chọn đi lên Mặt Trăngtrong thập kỉ nàyvà tiến hành những chương trình khác không phải vì đây là việc dễ làm, mà bởi vì đây là những sứ mạng khó khăn. Bởi vì thành tựu này sẽ tổ chức và đong đếm được những năng lượng và kỹ năng tốt nhất của chúng ta, bởi vì thử thách này là điều chúng ta chấp nhận,điều chúng ta không muốn trì hoãn, và là điều chúng ta sẽ chiến thắng”.

Người dân Mỹ lúc đó đang cảm nhận bước chuyển mạnh mẽ trong công nghệ để tiến vào tương lai rõ ràng hơn bao giờ hết. Họ đặt niềm tin mãnh liệt vào tương lai tốt đẹp hơn, tráng lệ hơn. Và niềm tin Mỹ Quốc có thể làm bất kỳ điều gì được thổi vào đầu con người như một lời phù phép tất yếu. Nó không khác mấy với lời hứa Make American Great Again mà Donald Trunp đã nói trong cuộc vận động tranh cử tổng thống năm 2016.

Năm 1962 như một bậc thềm nơi con người ta hé nhìn ra ngoài vũ trụ bao la của tương lai và bao điều tưởng như không thể lại gần như đang trong tầm với.Nhưng thực tế đôi chân họ vẫn đang níu lại tại một xã hội còn nhiều cổ hủ và thiếu tiến bộ.

Guillermo del Toro đã gom tất cả những hoài bão và cả mâu thuẫn đó của năm 1962 vào trong tác phẩm của mình, bày tỏ nó qua cả những nút thắt mở phim lẫn các chi tiết nhỏ nhất. Trong một cảnh đầu phim khi Elisa bắt xe bus đến nơi làm việc, Phía đằng sau Elisa là những khung hình TV hiện lên hình ảnh lá cờ Mỹ bay phấp phới, các vệ tinh Nga, khủng hoảng tên lửa Cuba, tổng thống Kennedy và Martin Luther King. Đó là những biểu tượng chocác bước tiến trong khoa học và cả những bất công xã hội còn tồn tại của năm 1962.

Retrofuturism và tương lai của thập niên 60

Trong toàn bộ phần thoại của The Shape of Water có tới 11 lần đề cập tới từ tương lai. Chẳng phải tình cờ mà ý niệm về tương lai chính là một trong những vấn đề lớn đạo diễn del Toro muốn truyền tải trong phim. Bên cạnh ngôn từ, cảm hứng tương lai còn được phô bày qua các thiết kế mang phong cách Retrofuturism. Về Retrofuturism, hai nhà nghiên cứu nghệ thuật Elizabeth Guffey và Kate Lemay từng viết: “Nếu chủ nghĩa vị lai đôi khi được coi là môn khoa học dự đoán về những gì sắp tới thì Retrofuturism là sự ghi nhớ về những dự đoán đó”.

Tương lai của năm 1962 là chiếc xe hơi mẫu mới, là món thạch Jell-O nay có màu xanh lá hiện đại. Tương lai hiện diện ở mọi nơi trong từng thiết kế đạo cụ và trong chính bối cảnh chính của bộ phim: trạm thí nghiệm khoa học nơi Elisa và chàng thủy quái gặp gỡ.

Retrofuturism là giấc mơ về tương lai của những con người trong quá khứ. Và giấc mơ về tương lai hé lộ nhiều về tâm trí của những người mơ mộng hơn cả chính cái tương lai chưa đến. Không chỉ là phong cách thiết kế, Retrofuturism là công cụ để Guillermo del Toro xây dựng các nhân vật và câu chuyện của họ.

Sự đối lập giữa cảm hứng tương lai và hoài cổ

Như đã trình bày ở trên, tâm trí của con người năm 1962 bay bổng với các tưởng tượng về tương lai nhưng thân thể họ vẫn đang sống trong xã hội cổ điển. Những mảng màu tương lai và hoài cổ được Del Toro xếp đan xen và đối lập với nhau trong The Shape of Water.

Nhân vật chính của câu chuyện- cô gái câm Elisa làm việc trong một trạm nghiên cứu hiện đại nhưng bản thân cô lại là người hoài cổ. Trong 123 phút của phim, đạo diễn dành nhiều thời lượng cho các cảnh miêu tả Elisa xem những bộ phim cũ. Có thể điểm tới là các phim Coney Island (1943), Hello Frisco Hello (1943), That night in Rio (1941), The Little colonel (1935), cả 4 bộ phim này đều thuộc thể loại nhạc kịch.

Elisa mê mẩn những giai điệu duyên dáng của nhạc kịch nhưng lại không thể cất nên lời. Thay vào đó cô thể hiện niềm đam mê bằng vũ điệu.Trong phim Elisa cũng thể hiện nhiều màn nhảy múa được lấy cảm hứng từ tap dance và ballroom dance- 2 thể loại vũ đạo lớn trong phim nhạc kịch. Âm nhạc và vũ đạo của nhạc kịch đã đem đến chất thơ đầy cổ điển trong The Shape of Water khiến bộ phim càng thêm “tình”, bởi thể loại nhạc kịch vốn là thứ ngôn ngữ phổ biến của các câu chuyện tình.

Del Toro cũng muốn thể hiện chất nhạc kịch trong cả quay phim, vị đạo diễn nói: “Tôi muốn quayThe Shape of water như quay một phim nhạc kịch với chuyển động máy quay mềm mại như nước và camera chuyển liên tục. Không hề có một cảnh đứng tĩnh nào trong toàn bộ phim. Tôi muốn quay thật cổ điển, giống như một phim nhạc kịch của Minelli vậy, sử dụng toàn dolly và crane thay vì dùng steadicam. Để khi khán giả gặp một nhân vật họ sẽ có cảm giác như nhân vật đó chuẩn bị hát một bài”. (*1)

Bản thân nhạc kịch ở thời điểm năm 1962 cũng đã có thể coi là có chút hoài cổ. Nói nhạc kịch là hoài cổ sở dĩ thập niên 60 là thời kỳ nhạc kịch đã qua giai đoạn đỉnh cao. Elisa là một người luôn lạc lõng trong thế giới đang từng phút từng giây lao về phía tương lai.

Chối bỏ thực tế, Elisa chìm đắm vào những lãng mạn và mộng mơ của phim nhạc kịch. Đạo diễn Del Toro từng nói thế này về nhân vật của mình: “Sự thật rằng Elisa sống trên một rạp chiếu phim với ánh sáng, tiếng thoại, tiếng nhạc từ các bộ phim len lỏi suốt cả ngày lẫn đêm cho chúng ta biết Elisa đang nghĩ gì”. (*2) Rạp chiếu phim, hơn hết chính là biểu tượng của sự chạy trốn thực tế, điện ảnh là nơi chứng kiến sự biến hóa và những điều kỳ diệu.

Guillermo Del Toro đã lấy rạp hát Massey Hall ở thành phố Toronto làm hình mẫu cho bối cảnh căn hộ. Tòa nhà này có lối đi và cầu thang theo kiểu từ thời 1890 và Del Toro tưởng tượng rạp hát thành một rạp chiếu phim. Thiết kế căn hộ của Elisa và rạp chiếu phim ở tầng dưới cũng rất hoài cổ. Thiết kế tròn trịa thể hiện sự lãng mạn đối lập với sự sắc nhọn của tòa nhà quân sự nơi cô làm việc. Phong cách của căn hộ là phong cách cuối thời Victoria với tấm kính hình cánh cung được lấy cảm hứng từ khung cửa sổ trong bộ phim âm nhạc kinh điển The Red Shoes (1948).

Chiếc cửa sổ căn hộ của Elisa và người bạn vong niên Giles đều có hình cánh cung. Về điểm này, thiết kế sản xuất của bộ phim-Paul D. Austerberry giải thích: “Mỗi chiếc cửa sổ là một nửa hình tròn, tượng trưng cho việc hai người họ đều khuyết thiếu theo một cách nào đó, nhưng khi bên nhau họ là một đội hoàn hảo. Đây là một điểm rất lãng mạn, nếu hai căn hộ được ghép lại thành một, hai chiếc cửa sổ sẽ tạo thành hình tròn hoàn chỉnh”. (*3)

Theo ý tưởng của đạo diễn Del Toro hai căn hộ nơi Elisa và Giles sống phía trên rạp chiếu chính là một không gian lớn được ngăn làm đôi. Ông thích cái cách hai căn hộ là hai nửa của nhau giống như hai nhân vật là hai mặt của cùng một đồng xu vậy. Tuy nhiên hai căn hộ cùng một dáng hình nhưng lại đối lập nhau về phong cách. Căn hộ của Elisa cực kì tối giản với màu xanh dương- xanh lá còn Giles đầy tràn nhưng tranh vẽ, tạp chí và mèo với tông màu vàng- cam; dù họ đều cô đơn và hoài cổ như nhau. Tất cả tạo nên màu sắc riêng cho cá tính từng nhân vật trong một tổng thể hài hòa.

Và con người năm 1962 hiện lên thế nào?

Để nói về chân dung những con người của thập niên 60, người viết xin được trích một câu thoại trong phim nhạc kịch West Side Story ra mắt năm 1961: “Life is all right in America if you all white in America”.

Ở những năm 60, ý niệm về tương lai có thể khiến nước Mỹ khoác lên mình bộ cánh sáng bóng của kỷ nguyên hiện đại nhưng chưa đủ để xóa nhòa đi những mâu thuẫn và bất công tồn tại bên trong xã hội này.

Cuộc đời sẽ như mơ khi bạn sở hữu có một căn nhà vùng ngoại ô, một chiếc xe đời mới cứng, gia đình vợ đẹp con xinh hoàn hảo tựa như bước ra từ một tấm áp phích quảng cáo.

Đó đích thực là một Giấc mơ Mỹ hào nhoáng nhưng giấc mơ ấy chỉ thành hiện thực khi bạn là giống loài da trắng thượng đẳng (white Anglo-Saxon protestant). Còn không thì chúc mừng, bạn đứng bên rìa xã hội.

Và trong The Shape of Water, chúng ta lần lượt có:

Zelda – một phụ nữ da màu sống với một gã chồng lười nhác, chăm bẵm hắn tận răng mà chẳng nhận được 1 lời cảm ơn.

Elisa– một cô lao công câm, mơ mộng về một thời quá vãng của thập niên 40 – 50 với những bộ phim đen trắng của thể loại nhạc kịch đã qua giai đoạn đỉnh cao. Trong phim có phân đoạn vô cùng thú vị: khán giả chứng kiến Elisa cất tiếng một lần duy nhất khi ca khúc You’ll Never Know – ca khúc đoạt giải thưởng của Viện hàn lâm vào năm 1943 vang lên. Khi đó, trong đầu Elisa hiện ra, và chúng ta cũng được chứng kiến phân cảnh cô cùng tình yêu của mình khiêu vũ trong một phân đoạn trắng đen – cũng là tribute dành cho hai nhân vật Fred và Ginger trong Follow The Fleet (1936). Khoảnh khắc này tiết lộ: giọng nói của Elisa, ngôn ngữ thuộc về cô là ngôn ngữ của điện ảnh và của nhạc kịch, giọng nói ấy không thuộc về và cũng không thể nghe bởi thế giới này.

Giles ông họa sĩ minh họa, người mà tự nhận xét mình “sinh ra quá sớm, nhưng cũng có thể là quá muộn”. Ảnh màu đã xuất hiện từ năm 1961. Trong bối cảnh phim là năm 1962, khi vẽ tấm áp phích cho nhãn hàng Jell – O, Giles cũng vẽ món thạch thơm ngon dựa trên một tấm ảnh màu. Chính ông cũng phải vời đến hình để làm ra những bức vẽ vì tính tiện lợi, chả trách những người đồng nghiệp của ông trong ngành quảng cáo – cái ngành cần phải đón đầu xu hướng lại từ chối áp phích dạng tranh vẽ truyền thống để tiếp cận áp phích dạng ảnh chụp.

Và một chi tiết cần lưu ý thêm là ông đồng tính. Vào thời điểm đó, là điều khó có thể chấp nhận với xã hội này.

Không chỉ đề cập đến người da màu, người đồng tính hay “lạc thời”, một điều mà The Shape of Water thành công là mô phỏng góc nhìn của những người bình thường (capable person) đối với người khuyết tật. Nhưng trong phạm vi bài, người viết sẽ sử dụng từ khiếm khuyết (incapable person) để hợp với nhân vật Elisa hơn.

Mặc dù Elisa vẫn giao tiếp với bạn bè qua ngôn ngữ ký hiệu và họ vẫn nhiệt tình với cô, nhưng trong một số trường hợp họ vẫn bỏ qua người phụ nữ này.

Giles đã phớt lờ phản hồi của Zelda về món bánh chanh dở tệ và dắt Elisa đến hiệu bánh để tìm kiếm cơ hội chuyện trò với anh phục vụ trẻ. Khi Elisa van nài Giles giúp mình trong phi vụ bắt cóc chàng thủy quái về nhà, Giles đã gạt phắt: chẳng phải tất cả chúng ta đều cô đơn sao?. Tất cả bọn họ đều nằm ngoài xã hội, không riêng gì ai và phải chăng sống trong xã hội này người ta phải học cách chấp nhận nó đi.

Zelda thì liên tục kể lể với Elisa những chuyện chồng con không cần biết cô bạn mình có lắng nghe hay không. Khi cô có chút phản ứng thì Zelda cắt ngang, và ý của cô ta thì rõ ràng rằng: một người phụ nữ khiếm khuyết thì không thể kết hôn.

Mỗi người họ đại diện cho một bộ phận bị guồng quay xã hội đẩy ra bên rìa: một người khiếm khuyết, một người da màu và một gã đồng tính (và già nua). Họ không còn cách nào ngoài bấu víu vào nhau, bầu bạn bên nhau nhưng điều đó cũng không làm vơi bớt là bao nỗi cô đơn.

Họ luôn cố gắng kiếm tìm câu trả lời cho câu hỏi: Liệu ngoài kia có ai cùng “loài” với ta? Câu hỏi này cũng là động lực đưa đẩy Elisa đến với chàng thủy quái.

Và đối lập với những kẻ cô đơn kể trên, ta có Richard Strickland – “con quái vật muốn phá hủy tất cả”. Có thể nói, đây là bức chân dung thú vị nhất và mang đậm tính thời đại nhất trong phim.

Richard Strickland là một white Anglo-Saxon protestant điển hình: hắn có tất cả những gì Elisa, Zelda và Giles cần có để được “hạnh phúc” trong xã hội này. Cuộc đời đủ đầy của hắn là Giấc mơ Mỹ với nhiều người. Tuy nhiên ở hắn luôn có một điều gì đó méo mó, không toàn vẹn.

Nếu theo dõi các phim của Del Toro, từ những tác phẩm đầu tiên tới bây giờ, hẳn bạn sẽ nhận ra ngoài niềm đam mê dành cho quái vật, đạo diễn người Mexico còn sử dụng các đồ vật rất khéo léo để kể chuyện và tiết lộ nhân vật của mình.

Trong The Shape of Water, điều này một lần nữa lặp lại khi ông dùng trứng hay đôi giày đỏ để kể câu chuyện về Elisa hay dùng từng vật dụng khác nhau để phác họa chân dung của Strickland. Không khó để nhận ra, những sự vật liên quan đến hắn như chiếc Cadillac đời mới, cuốn sách hắn đọc đều có màu xanh – màu của tương lai. Và tương lai thành đạt, hạnh phúc cũng là những điều mà nhân vật này đang chạy đua.

Đầu tiên là chiếc Cadilac phiên bản giới hạn. Theo lời gã bán hàng thì “Đây chính là tương lai”, tất nhiên người chuẩn bị cầm lái là Strickland cũng sẽ lao vùn vụt đến tương lai và không gì cản bước nổi.

Và gã ta thành công, Strickland đã móc hầu bao mua chiếc xe Cadillac thời thượng cùng toàn bộ giấc mơ thời đại của thập niên 60. Tuy nhiên đi sâu sát hơn, tại sao cần phải mua chiếc Cadilac lại là một ẩn số. Quyết định mua xe được Strickland nói với vợ không có bất kỳ cảm xúc nào. Đến khi được tay bán hàng khôn khéo dúi vào tay chiếc xe màu xanh mòng két sành điệu hắn vẫn không phản ứng. Mãi đến tận khi lái xe đi trên đường và được một nhóm các cô gái và chàng trai di chuyển trên chiếc xe mui trần “đồng đẳng” tán tụng, hắn mới nở nụ cười hài lòng.

Trong phân đoạn Dr. Robert Hoffstetler tìm gặp, Richard Strickland đang đọc quyển The Power Of Positive Thinking nhưng hắn ta lại là người tiêu cực nhất trong bộ phim. Hắn luôn thể hiện rõ thái độ kỳ thị người da màu, kỳ thị phụ nữ, phân biệt chủng tộc và cả người khiếm khuyết. Mặc dù hắn từng gọi Zelda và Elisa là lady (quý cô) nhưng rõ ràng hắn không hề tôn trọng họ một chút nào:

• Hắn đi vệ sinh thoải mái, dù họ đang lau dọn.
• Hắn tò mò xem Elisa câm nhưng có kêu rên được không và gợi ý cô rằng với hắn cô khá quyến rũ. Đoạn này người viết muốn link đến đoạn hắn làm tình với vợ khi nguyên bộ với chemise, cà vạt, vớ và bịt miệng vợ. Chi tiết này, đã ám chỉ: Strickland là một kẻ thích thống trị và Elisa khiếm khuyết chính là đối tượng mà hắn cho là phù hợp để thỏa mãn bản năng con đực.

• Hắn cho rằng Chúa phải là đàn ông, là da trắng, không thể nào là da đen và càng không phải là phụ nữ (ám chỉ một sự khinh miệt dành cho Zelda).
• Với thủy quái, hắn không chỉ hành hạ anh vì công việc mà còn muốn nghe tiếng rên la đau đớn của anh để thỏa mãn thú tính.

Chính những vật dụng và những hành động trên đã tiết lộ Strickland thật sự là ai. Và chi tiết hay nhất phải kể đến cách nhân vật này sử dụng tay trong giao tiếp với các nhân vật khác như thế nào và hai ngón tay bị cắn đứt.

Khi các nhân vật khác giao tiếp với nhau bằng cử chỉ (gesture), những hành động đụng chạm thì Strickland chỉ nói, ra lệnh một cách rất cục súc. Dù tự nhận là Chúa nhưng đây là một ẩn dụ tiết lộ rằng hắn không hề xứng đáng. Chúa hơn ai hết là người gần gũi với loài người, chịu kiếp nạn thay cho loài người chứ chưa bao giờ là kẻ chỉ tay ban ơn và phán xét.

Và hai ngón tay; dù có nối lại, nhưng không hiểu vì lý do gì mà nó không thể liền mà cứ thâm đen, bốc mùi. Một ẩn dụ tiếp theo về sự không xứng đáng và còn tố cáo nhân cách của hắn cũng mục ruỗng, bốc mùi bất kể vá víu thế nào.

Nhưng những gì diễn ra trong đầu của Strickland được kể rất trôi chảy. Đạo diễn không hề đặt background cho biết hắn từng là người thế nào, chỉ có hộp kẹo rẻ tiền mà hắn liên tục mang theo, ăn trong lúc lo lắng lẫn thoải mái nhất. Có thể nói, chân dung về hắn hiện lên tự nhiên như một sản phẩm được nhào nặn từ thời đại.

Hắn có sai không? Công bằng mà nói, hắn là một kẻ làm công ăn lương, cần mẫn, trung thành và chưa bao giờ phạm sai lầm. Nhưng việc bị đại tướng thẳng thừng loại bỏ đã làm hắn phát điên. Điều này cho biết Strickland bị ám ảnh về thành công và thất bại. Hắn không chấp nhận sai sót và phát điên nếu mọi thứ không chính xác. Nói về điều này, nam diễn viên Michael Shannon từng chia sẻ về nhân vật mà anh thủ diễn trong một bài phòng vấn: “Hắn muốn mọi thứ chính xác tuyệt đối, dẫu bao nhiêu lần hắn cố thay đổi, nó vẫn không đúng theo quỹ đạo hắn muốn. Hắn luôn cảm thấy bất an vì đều này. Và càng muốn kiểm soát, hắn càng không bao giờ kiểm soát được hoàn toàn.”

Ở Strickland là một tâm lý thường trực mà chúng ta thấy ở xã hội bây giờ: những con người đề cao công việc, xem nó là giá trị lớn nhất trong cuộc sống, nơi mà cảm thấy mình có ích nhất. Hắn mất kết nối với gia đình. Việc giao tiếp cùng vợ con chỉ giống như một nghĩa vụ.

Ở hắn còn tồn tại tư tưởng vật chất, và nỗi sợ. Sợ bỏ lỡ cái gì đó thời thượng mà người ta có mình cũng phải có để minh chứng thành đạt. Nỗi sợ rằng không hạnh phúc hay không thể hạnh phúc. Và hàng loạt người khác cũng bày tỏ theo cái cách của hắn: tàn bạo, đầy định kiến và phân biệt đối xử. Cố tìm ra những nạn nhân để trách cứ, bắt phục tùng, cố gắng làm nhiều người rơi vào trạng thái không hạnh phúc càng nhiều càng tốt.

Theo Guillemo Del Totoro, đây cũng là điều mà ông muốn đề cập: “Tôi không thích viết về phản diện và Strickland càng không. Ở khía cạnh thuần khiết nhất, hắn chỉ là một kẻ phản kháng. Kẻ phản kháng có thể là một nhân vật phức tạp và hấp dẫn ngang ngửa một người hùng.” (*4) “Strickland bị mắc kẹt trong hình ảnh một gia đình hạt nhân của những năm 50s nhưng bản thân hắn lại thuộc về những điều lớn hơn nữa.”

Có thể nói, mặc dù là phản diện nhưng khi khi chiêm ngưỡng toàn diện, Richard Strickland cũng là một nạn nhân mang đậm tính thời đại. Một bổ khuyết hoàn hảo cho loạt chân dung con người tồn tại trong giai đoạn thập niên 60 mà chúng ta đang đề cập.

Tạm kết:

Một trong những điều thú vị theo người viết chính là “vua quái vật” Guillermo del Toro sinh năm 1964, tức là sau thời điểm ông chọn để làm ra tác phẩm The Shape Of Water 2 năm. Với tâm lý phát triển bình thường của con người, phải chạm ngưỡng 3 – 5 tuổi trở lên họ mới bắt đầu ghi nhớ, có những cảm nhận nhất định về thế giới và trau chuốt nó dần trong những năm tiếp theo của sự lớn lên và già đi.

Dẫu là thế, nhưng những gì mà vị đạo diễn người Mexico mang tới trong tác phẩm lần này không chỉ chính xác về sự kiện mà còn mang cảm nhận tinh nhạy của ông về thời đại. Từng là Pan’s Labyrinth với cuộc nội chiến Tây Ban Nha vào năm 1944, từng là Cronos với Mexico năm 1536, rồi chiến tranh thế giới thứ hai trong hai phần phim hành động đỉnh cao Hell Boy, giờ đến The Shape of Water; có thể nói Guillermo del Toro đã phát huy tối đa sở trường của mình: đan cài lãng mạn vào thực tế và mượn thời kỳ một cách xuất sắc để kể những câu chuyện cổ tích người lớn đầy ám ảnh.

Với The Shape of Water, không chỉ miên man trong cái nhìn đầy mộng ước từ quá khứ về tương lai, ông còn đặt quá khứ song song với hiện tại để khai thác những tương đồng thú vị. Chính vì thế, có thể nói, The Shape of Water không chỉ là một bộ phim mẫu mực về thời kỳ mà còn có giá trị soi chiếu để người đương thời nhìn vào và tìm kiếm chính họ:

“Chúng ta sống trong thời kỳ của nỗi sợ hãi, hận thù và phẫn nộ. Mỗi ngày, trên các bản tin chính thống cũng như mạng xã hội, trong cuộc sống đời thường chúng ta luôn được mớm về việc sợ hãi điều gì đó. Nỗi sợ người khác, những tôn giáo khác biệt, người nhập cư hay giới tính khác. Và đây là lúc để cổ vũ rằng không có giới hạn nào giữa “chúng ta” và “họ” mà chỉ có “chúng ta”. (*6) – đạo diễn del Toro.

Ghi chú, các nguồn trích tham khảo:

(*1) Nguồn: http://www.indiewire.com/2017/11/shape-of-water-guillermo-del-toro-production-costume-creature-design-interview-1201902026/

(*2) Nguồn: http://www.indiewire.com/2017/11/shape-of-water-guillermo-del-toro-production-costume-creature-design-interview-1201902026/

(*3) Nguồn: http://www.indiewire.com/2017/11/shape-of-water-guillermo-del-toro-production-costume-creature-design-interview-1201902026/

(*4) Nguồn: https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/shape-water-sex-scenes-break-down-barriers-sex-disability-1069815

(*5) Nguồn: http://deadline.com/2017/12/guillermo-del-toro-interview-on-set-shape-of-water-1202232620/

(*6) Nguồn: https://indulgemagazine.com/2018/01/25/the-shape-of-water-an-interview-with-director-guillermo-del-toro/

Thực hiện cùng Phương Anh

Tháng 01 – 2018